Strona główna » Artykuły » Metody treningowe

Metody treningowe

Metoda treningowa jest to sposób prowadzenia pracy szkoleniowej przez trenera prowadzący do uzyskania optymalnych efektów treningowych. W sportach i sztukach walki metody treningowe są nagminnie mylone z metodami nauczania. Często podczas rozmów jak i wypowiedzi lub artykułów dotyczących prowadzonych treningów spotykamy się z sformułowaniem „a w oparciu, o jakie metody prowadzony jest trening?” Po czym następuje wyjaśnienie, które nie ma nic wspólnego z metodami treningowymi, lecz jest opisem stosowanych metod nauczania lub nawet samej struktury prowadzonego treningu.

Czym wobec tego się różnią metody treningowe od metod nauczania?

Metody nauczania, jak sama nazwa wskazuje nie mają wypracowywać formy zawodnika, lecz nauczać go samej techniki ruchu. Czyli w praktyce, jeśli chodzi o dobrze wyszkolonych zawodników plasują się gdzieś na początku ich kariery zawodniczej, w sytuacji jednak gdy zawodnik wchodzi w cykl przygotowań startowych, w czasie którego trener zaczyna stosować odpowiednie metody treningowe metod nauczania już się nie powinno stosować.

Do nauczania techniki czy ruchu możemy zastosować jedną z trzech metod:

metodę syntetyczną – w której uczymy danej techniki czy ruchu w sposób całościowy, najważniejszy w niej jest sam ruch, mniejszą uwagę zwracamy na szczegóły, tą metodę stosujemy przede wszystkim na początku uprawiania sztuk i sportów walki
metodę analityczną – jest to metoda w której dzielimy technikę na fragmenty, których uczymy zwracając szczególną uwagę na dokładność samego ruchu, metodę analityczną stosujemy jako kolejny etap po syntetycznej, czyli w przypadku zawodników średniozaawansowanych
metodę kompleksową - jest to ostatnia metoda stosowana w przypadku osób dłużej trenujących, polega na ćwiczeniu całej techniki ze szczególnym uwzględnieniem jakiegoś fragmentu i jego doskonaleniem, łączy w sobie zalety dwóch poprzednich i umożliwia szlifowanie samej techniki przez zawodnika.

Jak już można zauważyć metody nauczania poza kompleksową występują przed właściwymi metodami treningowymi, trudno sobie wyobrazić sytuację w której trener podczas cyklu przygotowań startowych zaczyna dopiero uczyć zawodnika samej techniki.

Jeśli chodzi natomiast o właściwe metody treningowe możemy wyróżnić pięć podstawowych metod:

Metoda ciągła – jednostajna
metoda ciągła - zmienna
metoda powtórzeniowa
metoda interwałowa
metoda zmienna

W metodzie ciągłej praca fizyczna jest wykonywana przez dłuższy czas w umiarkowanej intensywności i odbywa się w warunkach „równowagi tlenowej”. Metodę ciągłą jednostajną najlepiej stosować do rozwijania wytrzymałości ogólnej.

Metodę ciągłą zmienną możemy podzielić na dwa rodzaje:

- o planowanych zmianach intensywności

- o nieplanowanych zmianach intensywności

Planowane zmiany intensywności stosujemy żeby zintensyfikować trening, dzięki czemu poprzez wprowadzanie czasowego zwiększenia wymiaru pracy a następnie jego zmniejszenia w celu pewnego odpoczynku możemy uzyskać lepsze wyniki jednocześnie nie wprowadzając typowej fazy wypoczynku. Metodę o nieplanowanych zmianach intensywności stosujemy, aby uniknąć zbytniego dostosowania się organizmu zawodnika do jednostajnych, powtarzających się przez dłuższy czas obciążeń

Metodę ciągłą jak już wcześniej napisałem stosuje się przede wszystkim w celu wyrobienia wytrzymałości ogólnej, natomiast metody powtórzeniowe, interwałowe i zmienne głównie w celu wyrobienia szybkości i wytrzymałości specjalnej.
Metoda powtórzeniowa polega na powtarzaniu określonych kompleksów serii ćwiczeń w stałej intensywności pracy, przy zachowaniu między nimi optymalnych przerw wypoczynkowych. Dodatkowo zmieniamy liczbę powtórzeń danego ćwiczenia w zależności od postępów grupy.
Metoda zmienna charakteryzuje się zmienną intensywnością ćwiczeń, których duże natężenie przechodzi w natężenie małe, spełniające rolę czynnego odpoczynku. W jej przypadku zmienia się również czas trwania ćwiczeń, dzięki zastosowaniu niepełnych przerw wypoczynkowych uzyskujemy tylko częściowy wypoczynek.
Metoda interwałowa charakteryzuje się precyzyjnym określeniem czasu trwania i natężenia ćwiczeń oraz długości przerw między powtarzanymi ćwiczeniami. Przerwy wypoczynkowe są ustalone w ten sposób, iż dają niepełną odnowę. Każde następne ćwiczenie wykonujemy w oparciu o częściowe zmęczenie poprzednim.
Dodatkowo możemy wyróżnić metodę zmienną przerywaną powtórzeniowo – interwałową, w której łączymy zalety metody powtórzeniowej z interwałową. Czyli powtarzamy określone serie ćwiczeń w stałej intensywności pracy z określonymi przerwami wypoczynkowymi pozwalającymi tylko na częściową odnowę, po czym stosujemy dłuższą przerwę wypoczynkową pozwalającą na prawie całkowitą odnowę i ponawiamy serie ćwiczeń z niepełną odnową.

Podczas treningów w sportach i sztukach walki możemy zaobserwować różne metody stosowane przez trenerów jak i oczekiwane przez ćwiczących.

Jeśli chodzi o oczekiwania ćwiczących to często spotykamy się z sytuacją, w której zapominają oni, że sporty i sztuki walki to są takie same formy aktywności ruchowej jak i wszystkie pozostałe sporty i tak jak i one podlegają tym samym prawom. Ćwiczący bardzo często oczekują od trenera stosowania wyłącznie metod nauczania i ciągłego podawania im zupełnie nowych ćwiczeń i technik zapominając o tym, iż celem istnienia klubu sportowego jest uczestnictwo w rywalizacji sportowej a więc praca nad formą zawodniczą w oparciu o ograniczony zakres technik najczęściej stosowanych i najbardziej skutecznych. Porównując to podejście do na przykład lekkoatletyki, to tak jakby zawodnik na każdym treningu oczekiwał od trenera, aby mu pokazywał zupełnie inne sposoby biegu, przy czym sam bieg traktowany byłby marginalnie, co jest oczywistym absurdem, jeśli chodzi o typowe sporty to jest podejście nierealne i śmieszne, jednak w przypadku sportów walki nikogo nie dziwi.

Jeśli chodzi o metody treningowe stosowane przez trenerów zauważyłem, że jeśli chodzi o tzw. stójkę najczęściej mamy preferowane dwa podstawowe podejścia do stosowanych metod treningowych a wynikające z rodowodu, czyli stylu bazowego trenera.

Pierwsze podejście reprezentują trenerzy wywodzący się z Karate Kyokushin i reprezentujący również liczne style mające korzenie w Karate Kyokushin, podejście to nie jest czymś typowo polskim, biorąc udział w obozach i seminariach zagranicznych zaobserwowałem, że również w innych krajach stosuje się te same metody treningowe a bazujące przede wszystkim na pracy w rzędach, gdzie zawodnicy umieszczeni w równych szeregach wykonują te same kombinacje ruchowe. Przedstawiciele tej szkoły przede wszystkim preferują metody powtórzeniową, ale zmodyfikowaną gdzie przerwy pomiędzy ćwiczeniami rzadko, kiedy są optymalne i prowadzą do niepełnego odpoczynku oraz szczególnie podczas rozgrzewek metodę ciągłą, ewentualnie ciągłą zmienną. Bardzo rzadko stosowana jest metoda interwałowa oraz metoda zmienna. Praktycznie w ogóle nie operuje się zmianami czasu trwania treningu, lepsze przygotowanie stara się zazwyczaj wymusić zwiększeniem samej objętości treningu, a najprościej załatwia się to zwiększeniem ilości wykonywanych powtórzeń danego ćwiczenia. Są to metody archaiczne wywodzące się z początków Karate Kyokushin i prowadzące raczej do przetrenowania niż do superkompensacji. Co ciekawe to fakt, iż sami Japończycy raczej unikają tych metod treningowych i trenują w oparciu o metody interwałowe i zmienne.

Drugie podejście wywodzi się ze sportów walki tzw. Olimpijskich i oparte jest przede wszystkim na metodach zmiennej, interwałowej oraz zmiennej przerywanej powtórzeniowo – interwałowej. Obecnie te metody są stosowane we wszystkich tych sportach walki, które nie są już obciążone zbędnym balastem w postaci zestawów technik i wymagań egzaminacyjnych na poszczególne stopnie szkoleniowe, lub jak w przypadku Judo, gdzie stopnie szkoleniowe są uzależnione od wyników osiąganych na zawodach. W sportach tych oczekuje się przede wszystkim wysokich wyników sportowych a nie modelowania jakiegoś bliżej nieokreślonego wzorca guru lub mistrza. Nie ma tutaj miejsca ani czasu na wyimaginowane formy ruchowe gdyż te po pierwsze nie działają w praktyce a po drugie szkoda jednostek treningowych na nieefektywne działania. Dlatego trenerzy stosują te metody, które maksymalizują zjawisko superkompensacji pozwalając uzyskiwać maksymalne wyniki sportowe. Najbardziej skutecznymi są te metody, które podczas pracy nie pozwalają na pełny wypoczynek a jednocześnie ratują nas przed zjawiskiem przetrenowania. Są to metody interwałowa i zmienna przerywana powtórzeniowo – interwałowa. Należy jednak pamiętać, że możemy je stosować tylko w stosunku do zawodników zaawansowanych przygotowujących się do startów. Podczas treningów musimy stosować różne metody treningowe, ich wybór jest uzależniony przede wszystkim od stopnia zaawansowania zawodnika, specyfiki samego sportu jak i od cyklu treningowego, nie ma metod stuprocentowo skutecznych, należy je tylko odpowiednio dopasować do celów które realizujemy.